Alina za Hankę – kaliszanki na ulice!

W Kaliszu istnieje 601 ulic, 123 ulic nadanych jest dla upamiętnienia mężczyzn, zaledwie 9 nazwano imieniem kobiet: Marii Dąbrowskiej, Marii Konopnickiej, Marii Koszutskiej, Księżnej Jolanty, Marzanny, Zofii Nałkowskiej, Rusałki, Hanki Sawickiej, Marii Skłodowskiej-Curie.

Chcielibyśmy żeby ta dysproporcja została zmniejszona. W związku z ustawą dekomunizacyjną i nałożeniem na Miasto Kalisz obowiązku zmiany nazw niektórych ulic proponujemy listę osób, które naszym zdaniem winny zostać upamiętnione w Kaliszu.

Melania Brokmanowa

(1884-1958) filozofka i ekonomistka polityczna, działaczka społeczna i oświatowa, nauczycielka na pensji Wandy Motylewskiej, w okresie międzywojennym nauczycielka historii w Gimnazjum Męskim im. Adama Asnyka, córka żydowskiego przemysłowca, filantropa i społecznika Maurycego Mamrotha.

Natalia Gałczyńska

(1908-1976) polska pisarka, autorka książek dla dzieci i młodzieży, tłumaczka literatury rosyjskiej, podróżniczka. Rodzicami Natalii byli Konstantyn Nikołajewicz Awałow i Wiera Pietrowna z domu Snaksarew. W 1928 ukończyła kaliskie Gimnazjum im. Anny Jagiellonki, rok później wyjechała do Warszawy, gdzie rozpoczęła studia z historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. W tym samym, 1929 roku poznała swego przyszłego męża, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego.

dr Debora Gross-Schinagel

(1908-1944) ur. w Londynie. Studia lekarskie w Wilnie, dyplom 1933. Pracowała w latach 1939-1941 praktycznie jako jedyny lekarz w szpitalu żydowskim w Kaliszu. Zagazowana w Auschwitz w 1944 wraz z trzyletnim synkiem Jakubem i mężem Arturem.

Roza Jakubowicz

(1889-1943) poetka, redaktorka kaliskiej gazety „Jidisze Wochenblat”. Po pierwszej wojnie światowej była dobrze znaną w Polsce żydowską poetką, piszącą w jidysz, a jej wiersze zostały opublikowane w najważniejszych czasopismach tamtego czasu. Zamordowana w Treblince w 1943 r. Najważniejsze wątki poezji Rozy Jakubowicz to Bóg, ojciec, modlitwa oraz miłość, wyrażona z prawdziwą cnijes (skromnością) pobożnej kobiety żydowskiej.

Wanda Karczewska

(1913-1995) polska powieściopisarka, poetka, dramaturg, krytyk teatralny i tłumacz. Debiutowała w 1931 jako poetka, w 1937 wydała powieść marynistyczną „Ludzie spod żagli”. Po II wojnie światowej przeniosła się do Poznania, następnie do Łodzi. W 1957 przez rok mieszkała w Szczecinie, gdzie była zastępcą redaktora naczelnego tygodnika społeczno-kulturalnego „Ziemia i Morze”. Nagrodzona nagrodą literacką miasta Poznania w 1960 i Łodzi w 1978, w 1988 otrzymała Honorowe Obywatelstwo miasta Kalisza. Wanda Karczewska była członkiem Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Od 2011 w Kaliszu odbywa się Ogólnopolski Festiwal Poetycki im. Wandy Karczewskiej; festiwalowi towarzyszy konkurs poetycki.

Halina Kożuchowska

(zm. 1921) jedna z najbliższych współpracownic Felicji Łączkowskiej, współorganizatorka Muzeum Ziemi Kaliskiej i Wystawy Pracy Kobiet (1909). Podczas I wojny światowej nieustraszona obrończyni muzealnych zbiorów i odważna organizatorka bezpłatnej kuchni dla głodujących kaliszan.

Felicja Łączkowska

(1859-1932) nauczycielka, działaczka społeczna i oświatowa. Od 1878 mieszkała w Kaliszu. W 1890-1914 prowadziła w Kaliszu własną nielegalną pensję. Była inicjatorką i długoletnią przewodniczącą “piątków literackich”, działających w Kaliszu od listopada 1892. Były to spotkania kobiet z kręgu kaliskiej inteligencji poświęcone tematyce literackiej i kulturalnej. Po jej śmierci “piątki” przybrały charakter zebrań towarzyskich. Z jej inicjatywy otwarta została w 1900 prywatna wypożyczalnia książek Wiktorii Lewandowiczówny. Była współzałożycielką Tow. Biblioteki Publicznej im. Adama Mickiewicza. Była członkiem zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej (zał. w Kaliszu 8 IX 1906), należała do założycieli Tow. Oświatowego w Kaliszu (1907), w którym pracowała do wybuchu I wojny światowej, była członkiem zarządu. Wchodziła w skład zarządów (1907-10) instytucji zostających pod opieką Towarzystwa Dobroczynności (schronisko dzienne św. Antoniego dla małych dzieci, sekcja rozdawnictwa odzieży biednym), była opiekunką okręgu 2 Tow. Dobroczynności obejmującego dzielnice: Nowy Świat, Czaszki i Wydory (1907-10).
Brała czynny udział w zorganizowanej w 1909 wystawie “Praca kobiet”; część dochodu z wystawy przeznaczyła na muzeum szkolne. W 1927 należała do współzałożycieli Tow. Przyjaciół Książki, w którym pełniła funkcję wiceprezesa. Publikowała na łamach “Ziemi Kaliskiej” (1931). W “Gazecie Kaliskiej” ogłosiła szereg artykułów dotyczących wychowania, tłumaczyła także artykuły z jęz. niemieckiego i angielskiego. Zmarła 16 IX 1932 w Kaliszu, pochowana została na cmentarzu miejskim.

Melania Parczewska

(1850-1920) polska pisarka, publicystka, tłumaczka, działaczka społeczna i narodowa, założycielka Stowarzyszenia Narodowego Kobiet Polskich (1905).

Ignacja Piątkowska

(1866 -1941) poetka, pisarka, dramatopisarka, działaczka społeczna. W czasach zaborów prowadziła w swoim dworze tajną szkółkę dla dzieci chłopskich i folwarcznych. Była inicjatorką akcji odczytowej dla dorosłych. Jej prelekcje obejmowały tradycyjną kulturę ludową, ochronę przyrody, krajoznawstwo, zagadnienia literackie i historyczne. Od 1884 publikowała swe artykuły w „Kaliszaninie”, z którym zasadniczo związała swoją działalność literacką, i w „Wiśle”. Opracowywała hasła do Słownika gwar polskich Jana Karłowicza, przesyłała Oskarowi Kolbergowi opisy obrzędów i piosenek z okolic Kalisza i Sieradza. Drukowała prace ludoznawcze na łamach „Tygodnika Ilustrowanego”, „Ziemi”, „Ludu” i „Kłosów”.

Alina Szapocznikow

(1926-1973) jedna z największych polskich rzeźbiarek i najbardziej znanych na świecie, urodziła się w Kaliszu 16 maja 1926 r. w rodzinie lekarzy. Podczas wojny była więziona w niemieckich obozach koncentracyjnych Auschwitz-Birkenau, Bergen-Belsen i Teresinie. Po zakończeniu wojny, w latach 1945-1946, praktykowała w praskiej pracowni Otokara Velimskiego. Dalsze studia odbyła w Wyższej Szkole Artystyczno-Przemysłowej w Pradze (pod kierunkiem Josefa Wagnera) i w latach 1948-1950 w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych w Paryżu (École Nationale Supérieure des Beaux-Arts). W 1951 r. wróciła do Polski i włączyła się w nurt sztuki socrealistycznej („Pomnik przyjaźni polsko-radzieckiej”), ale rozczarowana ograniczeniami doktrynalnymi szybko zaczęła szukać własnej drogi. „Pierwsza miłość”, „Pomnik dla spalonego miasta”, „Ekshumowany”, „Trudny wiek” – to rzeźby z lat 50., bardzo wysoko cenione przez krytyków, którymi Szapocznikow zaznaczyła wyraźną zmianę stylistyczną. Artystka wzięła w tym czasie udział we wszystkich znaczących konkursach rzeźbiarskich, m.in. na pomniki Chopina (z Oskarem Hansenem), Bohaterów Warszawy, upamiętniający ofiary Auschwitz (Projekt Pomnika w Oświęcimiu). Kilka lat jeździła między Paryżem a Warszawą, zdobywając powoli sławę w obu miastach. W 1957 r. na zamówienie francuskiej telewizji film o Szapocznikow nakręcił Roman Polański. Doceniona w Polsce, wybrała artystyczne wyzwanie. W 1963 r. zdecydowała się na stałe zamieszkać we Francji, gdzie mogła nie tylko śledzić współczesne sobie przemiany w sztuce, ale również w nich uczestniczyć (nowy realizm, pop-art, konceptualizm). Jej żywiołem był eksperyment formalny i materiałowy. Najbardziej spektakularne prace Aliny powstały w barwnym poliestrze i są podświetlane (seria lampek „Usta luminowane”); najbardziej intymne są odciskami ciała rzeźbiarki („Nowotwory”, „Łza”, „Popielniczka słomianego wdowca”) i jej dorosłego syna („Zielnik”). W ten sposób poprzez sztukę i dotyk artystka obłaskawiała nadchodzącą śmierć – zmarła 2 marca 1973 r. w Praz-Coutant we Francji. Jej ciało zniszczył nowotwór.
Alina Szapocznikow wielokrotnie otrzymała nagrody za swoją twórczość. W 1965 r. uhonorowano ją nagrodą Fundacji Copley (w jury zasiedli m.in.: Jean Arp, Marcel Duchamp, Max Ernst), w 1972 r. na 2. Międzynarodowej Wystawie Rysunku w Moderna Galerija w Rijece wyróżniono ją za serię rysunków „Ludzka droga” (w jury zasiadali: Pierre Alechinsky, Alexander Calder, Joan Miró, Antonio Tapies). Pierwszą obszerną prezentacją twórczości poza Polską była wystawa „Alina Szapocznikow: Sculpture Undone 1955-1972” w Centrum Sztuki Współczesnej WIELS w Brukseli (wrzesień 2011 – styczeń 2012). Ekspozycja stanowiła część Programu Kulturalnego Prezydencji Polskiej w Radzie Unii Europejskiej. Po premierowej odsłonie w Brukseli „Sculpture Undone” zobaczyły Stany Zjednoczone. Wystawa w najważniejszym muzeum sztuki współczesnej na świecie, nowojorskim Museum of Modern Art przypieczętowała pośmiertną podróż kaliszanki na sam szczyt artystycznego uznania.

Alina Szapocznikow, wybitna rzeźbiarka, była kobietą dialogu i śmiałych intelektualnych dysput. Dlatego zdecydowała się na emigrację do kraju, który umożliwiał jej dyskusję w kręgu artystów tworzących artystyczny pejzaż Paryża i Europy lat 60. (środowisko skupione wokół krytyka Pierre’a Restany’ego). Mimo znakomitego dorobku, który niewątpliwie rozsławia Kalisz jako rodzinne miasto artystki, Alina Szapocznikow do dzisiaj nie doczekała się jakiejkolwiek formy upamiętnienie nad Prosną.

Ze względu na zasługi Aliny Szapocznikow jaki artystki i jej niekwestionowane miejsce wśród najlepszych rzeźbiarek świata rekomendujemy, aby jej imieniem nazwać główną ulicę osiedla Dobrzec.

Leontyna Szymańska

(1867-1919) utalentowana poetka, uczennica Piotra Chmielowskiego, działaczka społeczna, szczególnie wrażliwa na los najbiedniejszych, wolontariuszka pomagająca ubogim Ogrodów, Tyńca, Czaszek.

Zofia Umińska

(1883-1942) wykształcona muzycznie, od 1924 r. zamieszkała w Londynie, gdzie była ambasadorką polskiej kultury; zorganizowała wycieczkę brytyjskich nauczycieli do Polski i wystawę polskich uczniów w Londynie. We współpracy z Harriette E. Kennedy wydała kilka książek, w tym przekładów literatury polskiej („Nieboskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego, 1924 i „Na Skalnym Podhalu” Kaziemierza Przerwy-Tetmajera, 1941).

Komentarze