Dziura w środku miasta

W związku z pracami wykopaliskowymi na głównym rynku i odkrytymi tam fragmentami dawnych budowli, przez media przetacza się burzliwa dyskusja na temat tego czy i w jaki sposób wyeksponować tę atrakcję. Zanim jednak zaczniemy poważnie zastanawiać się nad tym co i w jakiej formie powinno pojawić się pod ratuszem, proponuję przypomnieć kilka faktów.

Po pierwsze, odkopanie tego typu znalezisk w tym miejscu nie jest żadnym zaskoczeniem. Praktycznie każde prace archeologiczne w naszym mieście odkrywają jego historię (warto przypomnieć choćby odkopane niegdyś i zasypane ponownie mury na ul. Śródmiejskiej). Układ miasta sprzed wieków jest mniej więcej znany – to pod ratuszem toczyło się życie Kalisza, tam stały kramy i jatki. Nie bez przyczyny archeolodzy właśnie tam zaczęli swoje poszukiwania – pewnym było, że coś znajdą. Pytaniem było tylko co i jakiej rangi będzie to znalezisko?

Studnia Kalisz, by Krzysztof Ziental

Autor mema: Krzysztof Ziental

Trafiła nam się „studnia” – tak roboczo nazwano znalezisko, przywołując zapewne w wyobraźni rynek w Kazimierzu Dolnym. Odkopana budowla prawdopodobnie wcale nie jest studnią, a co najwyżej zbiornikiem wodnym służącym do pojenia zwierząt. Pojawiają się także teorie twierdzące, że było to szambo. Póki jednak nie ma żadnych oficjalnych potwierdzeń załóżmy, że to studnia i przypatrzmy się jej potencjalnej atrakcyjności dla naszego miasta.

Bielsko Biała żródło: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,1,30368.html

Bielsko-Biała, źródło: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,1,30368.html

Z perspektywy Kalisza, wyglądać może to rzeczywiście wyjątkowo i atrakcyjnie ale jeśli udamy się w podróż po Polsce, po mniejszych i większych miastach, szybko okaże się, że studnia na środku rynku to niestety żadna atrakcja, a w najlepszym wypadku atrakcja bardzo powszechna. Mają je choćby Barczewo, Bielsko-Biała, Brodnica, Bytów, Chełm, Chęciny, Chmielnik, Cieszyn, Czeladź, Gliwice oraz wiele mniejszych i większych miast (pod artykułem linki do zdjęć podobnych realizacji w 31 miastach).

Bielsko Biała Bielsko Biała - rynek ekspozycja archeo

Bielsko-Biała, źródło: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,1,30367.html

W większości wymienionych miast stoją zabytkowe studnie, które funkcjonowały tam od setek lat (Kazimierz Dolny, Chełm) albo studnie stylizowane na zabytkowe, zrekonstruowane na podstawie dawnych rysunków czy fotografii (Piwniczna, Przytyk). W Legnicy, Bytomiu, Bielsko-Białej znajdziemy także współczesne konstrukcje zrekonstruowane tak, jak nasza potencjalna atrakcja, po odkryciu ich pozostałości. W niektórych miastach albo planowano zrobić całkowitą rekonstrukcję odkopanych studni lecz nie zrealizowano pomysłu (Zamość) albo zapowiadano wyeksponowanie znalezisk archeologicznych pod przeźroczystą płytą, tak jak planuje się w Kaliszu, ale w końcu nic z tego nie wyszło (Gliwice – tam jednak postawiono studnię). W Chęcinach odnaleziono pozostałości średniowiecznych domostw – po konsultacjach zdecydowano się jednak na ich zasypanie. O tym, co znajduje się pod płytą rynku informują odpowiednie tablice.

Na fotografiach poniżej zamieszczam przykłady studni lub ekspozycji archeologicznych na płycie rynków z różnych miast. Nie znalazłam, ani w Polsce ani na świecie, przykładu na ekspozycję wykonaną w taki sposób, w jaki wyobrażają ją sobie niektórzy kaliszanie – w formie przeszklonej tafli na rynku. Prawdopodobnie jest to bardzo trudne w wykonaniu i kosztowne. Widuje się częściowe przeszklenia, ale zaparowane „akwaria” na rynku w Oświęcimiu pokazują jak trudno wykonać to dobrze i w sposób łatwy w utrzymaniu. Nie wyobrażam sobie też wykonania takiego zadania w mieście, w którym zrobienie ścieżki rowerowej na głównej ulicy okazuje się być trudnością techniczną na skalę światową! :)

Odnowiony Rynek w Chełmie

Chełm, źródło: http://wikimapia.org/24311674/pl/%C5%9Aredniowiecznastudnia#/photo/3188955
By LuzynaS (Own work) [CC BY-SA 3.0 pl (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)], via Wikimedia Commons

Chęciny Źródło: http://www.luznysek.pl/wp-content/uploads/2013/12/DSC_0129.jpg

Chęciny, źródło: http://www.luznysek.pl/wp-content/uploads/2013/12/DSC_0129.jpg

Oświęcim, Rynek Główny

Oświęcim, źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:O%C5%9Bwi%C4%99cim_-_Rynek_G%C5%82%C3%B3wny_14_Kamienica_%C5%9Alebarskich_AL09.JPG. By Aneta Lazurek (Own work) [CC BY-SA 3.0 pl (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)], via Wikimedia Commons

Co ciekawe, w każdym z miast po odkopaniu studni, które same w sobie nie są przecież wyjątkowym znaleziskiem, media obwieszczały wiekopomne odkrycie, a mieszkańcy debatowali długo (i równie burzliwie, jak u nas) nad formą ekspozycji oraz wyczekiwali przyszłych korzyści z nagłego wzrostu ruchu turystycznego… Niestety nic takiego jednak nie nastąpiło.
Najlepszym przykładem na to, jak dobrze zrobić taką rekonstrukcję — zyskując atrakcję turystyczną i zachowując spójność rynku — jest Kraków. Trudno jednak porównywać z nim Kalisz, zarówno pod względem rangi znaleziska, jego charakteru jak i budżetu na jego wyeksponowanie.

Głównym problemem jest tu zatem nie tyle samo eksponowanie studni, ile brak pomysłu rządzących na miasto. Zamiast zaproponować spójną strategię opartą na atutach i eksponowaniu tego, co czyni nas miastem unikatowym, odnosi się wrażenie, że rządzący od lat trzymają się populistycznych i komercyjnych sztuczek (ławeczki, rzeźby, studnie), które wcale nie uczynią miasta wyjątkowym ani bardziej atrakcyjnym dla turystów.

Legnica, studnia

Legnica, studnia, źródło: http://www.panoramio.com/photo/39686383

Podobnie było ze skansenem na Zawodziu – miał uczynić z „najstarszego miasta w Polsce” drugi Biskupin. Czy walą do nas tłumy turystów? Staliśmy się przez to bardziej wyjątkowi czy atrakcyjni? To już pytanie retoryczne.
Warto również przypomnieć, może nie tak wiekową, ale doskonale zachowaną, spójną z zabudową rynku i istniejącą do dziś pompę wodną. Zapomniana i zaniedbana stoi na tyłach ratusza, a mogłaby stanowić ciekawą atrakcję bez konieczności przeprowadzania rewolucji.

Anna Linkowska

Linki:

Barczewo dziura
Barczewo – ekspozycja archeologiczna z 2011 roku  

Bielsko Biała studnia

Bielsko-Biała – rynek ogólnie (wykonanie 2005-2006 rok po rewitalizacji trwającej od 1998 roku)
Bielsko-Biała – studnia 2 (wykonanie 2005-2006 rok)
Brodnica studnia

Brodnica – studnia (odbudowana w 1998)

Bytom studnia

Bytom – zrekonstruowana studnia

Chełm studnia

Chełm – ekspozycja znalezisk (2009)
Chełm – studnia zrekonstruowana w latach 90
Chęciny – studnia (2014 – polecam przyjrzeć się całej rewitalizacji Chęcin)
Chmielnik – studnia na rynku (zrekonstruowana w 2005-2006 roku)
Cieszyn – studnia istniejąca prawdopodobnie od średniowiecza. Obecnie zabezpieczona żeliwną, neogotycką altaną z 1868 roku
Czeladź – studnia zrekonstruowana po rewelacyjnym odkryciu

Gliwice studnia
Gliwice – inne spojrzenie na rekonstrukcję
Jarosław – studnia odnaleziona i zrekonstruowana w latach 60.
Kazimierz Dolny – studnia z XIX wieku
Legnica – zrekonstruowana studnia
Opatowiec
Oświęcim – ekspozycja archeologiczna na rynku
Pilica
Piwniczna Zdrój (rekonstrukcja z 1913) 

 

Pszczyna strumien

Pszczyna ( Atrapa studni z XIX wieku wykonana w latach 60 tych na podstawie dawnych rycin)
Rzeszów (Studnia odkryta i zrekonstruowana w 2001 roku) 
Sandomierz (studnia odkryta i zabudowana drewnianą konstrukcją w latach siedemdziesiątych) 
Sławków (rekonstrukcja na podstawie przedwojennych zdjęć) 
Stary Sącz (studnia z 1848) 
pszczyna studnia

Strumień

Strzegom studnia

Strzegom (studnia odkryta w 1999 i zrekonstruowana) 
Tarnowskie Góry (rekonstrukcja wykonana w latach 50.)
Tarnów (studnia odkryta w 2010 i zrekonstruowana) 
Tuchola (studnia odrestaurowana w 2011) 
Zamość – stworzony na podstawie rycin, do dziś niezrealizowany projekt rekonstrukcji studni którą odkryto w 2009 roku
Złotoryja – studnia na jednej z uliczek. Zrekonstruowana w 2011 roku 

Komentarze